La Chana
La Chana is de artiestennaam van de legendarische flamencodanseres Antonia Santiago Amador. Tijdens de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, de hoogtijdagen van de flamenco, maakte ze furore door een eigen stijl te ontwikkelen. Met haar enorme succes lag de stap naar Hollywood in het verschiet, totdat haar echtgenoot, tevens haar manager, dat verhinderde en zij op de top van haar kunnen geruisloos van het podium verdween.
De documentaire La Chana van regisseur Lucija Stojevic haalt haar naar het heden en maakte een zowel fascinerend als persoonlijk portret. De jonge Antonia Santiago Amador groeide op in een Roma-familie in Barcelona. Ze luisterde veel naar de radio en begon te dansen vanuit een sterke innerlijke noodzaak. Wat de film interessant maakt is dat La Chana, autodidact, haar kunstenaarschap goed kan verwoorden; eenvoudig en kernachtig. Haar dans is een directe expressie en komt recht uit haar ziel. ‘El compás’, het ritme is daarbij leidend.
Bij haar live improvisaties – repeteren deed ze nauwelijks en een vastgelegde choreografie uitvoeren kan ze naar eigen zeggen niet – zijn het de musici die haar volgen. Door de bijna onnavolgbare ritmes en snelheden die La Chana aangaf met haar handen en voeten, waren er musici die het niet aandurfden met haar te werken.
La Chana, de documentaire, is geen volledige reconstructie en laat slechts een beperkt beeld zien van de leemte die er tussen het plotselinge vertrek van het podium op het hoogtepunt van haar carrière tot haar terugkeer een aantal jaren geleden zit. Er komen maar enkele mensen aan het woord uit haar directe nabijheid, zoals een voormalig collega, haar dochter en huidige man. Maar de indruk die het verzamelde bestaande beeldmateriaal van foto’s, krantenknipsels en tv-opnames geeft is onontkoombaar. Met haar verschijning, razend vlugge voetenwerk en haar niet te vangen blik was La Chana zowel uitzonderlijk begaafd als mysterieus. Ze kon iemand als Salvador Dalí tot haar vaste publiek rekenen en werd door filmregisseur Peter Sellers gevraagd te dansen in The Bobo.
‘La Chana’ met Peter Sellers.
Naast haar uitzonderlijke talent laat de documentaire zien hoe het verloop van haar carrière is verstrengeld met haar ondergeschikte positie als vrouw. ‘Heer en meester’ noemt ze de ex-man, die haar mishandelde, kleineerde en uiteindelijk alles ontnam wat ze had verdiend. Hoeveel invloed dat op haar had blijkt ook uit het feit dat ze het applaus niet echt kon waarderen. Het applaus was juist het signaal van de terugkeer naar de wereld waaraan ze alleen door te dansen tijdelijk kon ontsnappen.
La Chana is een boeiende vertelster. Ze praat zoals ze danst. Razendsnel, ritmisch, abrupt, tegen de maat in. Dan weer stil, vol opgeladen energie, wachtend op de volgende eruptie. Haar talent verklaren kan ze niet, maar ze vindt wel poëtische metaforen om te beschrijven wat ze voelt.
Flaminco zien is fantastisch maar flaminco voelen is misschien nog wel mooier. Dat is wat er gebeurt als je naar deze bijzondere vrouw kijkt en zij je meesleept in haar dans. Dit gevoel en deze passie recht uit haar ziel is de droom die je als kunstenaar hebt ooit in je werk tot uiting te kunnen brengen.
La Chana vertelt waar ze ‘is’ als ze danst.
“Wanneer ik dans, is het alsof ik in een labyrint met vele deurtjes zit. Achter de ene zitten parels, achter de andere diamanten, saffieren of smaragden. Mijn ziel bepaalt welke deur ik opentrek, en welke beweging ik maak. Ik verdwijn naar een plek…ik kom van een reis. Ik weet niet waar naar toe, maar ik weet dat er een plek is. De plek van de improvisatie is daar waar je jezelf helemaal leeg hebt gemaakt. Je bent losgekoppeld van jezelf. Je moet de waarheid geven, dat is de diepte van flamenco van binnen.” Als je La Chana hebt zien dansen zal elke flamencodanseres in de schaduw staan en doen verlangen naar haar.